Środa, 01 Kwietnia 2020 roku.

Dieta ketogenna –
niebezpieczna propozycja
dla kobiet w ciąży

Nowe, spektakularne diety to specyfika ostatnich lat, kiedy nasila się problem otyłości, związanej ze stylem życia. Niektóre z nich są zalecane nawet kobietom ciężarnym. Mnóstwo sprzecznych informacji w mediach może skutkować próbami ich bezkrytycznego stosowania. Jedną z takich diet jest dieta ketogenna. Dlaczego przed nią ostrzegamy?

Węglowodany, białka i tłuszcze to trzy podstawowe (nie licząc alkoholu) składniki energetyczne pożywienia. W diecie mogą występować w różnych proporcjach, a ich prawidłowa ilość zależy od stanu zdrowia organizmu. Podstawowa dieta, zalecana dla zdrowych osób to taka, w której najwięcej energii pochodzi z węglowodanów (ok. 60%), następne miejsce zajmują tłuszcze (20-30%) i białka (10-15%). Patrząc na same proporcje tych składników i przewagę węglowodanów dietę taką można by określić jako wysokowęglowodanową, ale w praktyce żywieniowej mówi się w tym przypadku o tzw. diecie zbilansowanej. Jest to najlepszy, długoterminowy sposób odżywiania.

Dieta ketogenna, czyli wysokotłuszczowa
Od pewnego czasu spory rozgłos zyskuje dieta wysokotłuszczowa, która ze względu na skutki działania w organizmie nazywana jest dietą ketogenną. Jej popularność, tak jak w przypadku każdej innej „modnej” diety, należy tłumaczyć nadziejami na uporanie się z problemem nadmiernej masy ciała. Zaufanie do diety wysokotłuszczowej może dodatkowo potęgować fakt, że z dobrymi efektami stosuje się ją w niektórych sytuacjach zdrowotnych, głównie w przypadku lekoopornej padaczki u dzieci. Może być zatem mylnie interpretowana, jako metoda żywienia, wywierająca ogólnie korzystny wpływ na zdrowie. Tak zresztą jest bezpodstawnie popularyzowana przez jej zwolenników, aczkolwiek bardzo nielicznych.

W diecie ketogennej głównym źródłem energii są tłuszcze, zaś skrajnie małą ilość stanowią węglowodany. Należy tu jednak podkreślić, że dieta ta nie ma jednego, ściśle określonego składu, lecz różne warianty, w których ilość energii z tłuszczu waha się od 60 do 90%, a z węglowodanów 3-10%. Duża ilość tłuszczu, przy znikomej ilości węglowodanów prowadzi do zmian gospodarki hormonalnej (niski poziom insuliny, wysoki poziom glukagonu i kortyzolu) oraz zmian w metabolizmie tłuszczu, z którego w takich warunkach powstają w wątrobie tzw. ciała ketonowe (aceton, acetooctan). W konsekwencji związki te w dużych stężeniach występują we krwi (ketoza) i moczu (ketonuria).  

Badania wpływu diety ketogennej na zwierzętach
W literaturze naukowej brak jest badań klinicznych, dotyczących stosowania diety ketogennej u kobiet ciężarnych, co jest oczywiste ze względów etycznych. Żaden zespół ekspertów nie wyda bowiem zgody na prowadzenie badań naukowych, kiedy zachodzi poważna obawa negatywnych skutków zdrowotnych. Opisywane w literaturze pojedyncze przypadki kobiet ciężarnych, leczonych dietą ketogenną z powodu padaczki wskazują na możliwość niekorzystnego wpływu na dziecko (wady anatomiczne o nieznanej przyczynie), a autorzy prac podkreślają, że bezpieczeństwo takiej terapii w okresie ciąży nie jest ustalone.

Badania nad skutkami diety ketogennej są natomiast prowadzone na zwierzętach doświadczalnych. Wykazano, że u ciężarnych samic, karmionych dietą wysokotłuszczową dochodzi do nadmiernej produkcji czynników prozapalnych (cytokin) i do procesu zapalnego w łożysku. Cytokiny z łatwością przenikają przez łożysko do płodu, wywierając u niego negatywny wpływ na centralny układ nerwowy. U potomstwa takich samic stwierdzano zmiany w budowie struktur mózgu i tym, jak się przypuszcza, należy tłumaczyć obserwowany u zwierząt wzrost agresji i gorszy rozwój psychomotoryczny.

Konsekwencją diety ketogennej może być ponadto mniejsza masa łożyska i pogorszenie jego funkcji, co prowadzi do zaburzeń wzrostu płodu. W niektórych badaniach wykazano, że przy takiej diecie samice rodziły potomstwo z cechami otłuszczenia wątroby, zbyt dużym stężeniem cukru we krwi (hiperglikemią), nadmierną ilością tkanki tłuszczowej i wysokim poziomem leptyny – hormonu wytwarzanego przez komórki tłuszczowe, biorącego udział w regulacji łaknienia i sytości. Czynniki te mogą prowadzić do wczesnego rozwoju chorób metabolicznych.

Dieta ketogenna nie dostarcza ważnych w okresie ciąży składników
Kluczowym zagadnieniem wpływu diety ketogennej na organizm matki i dziecka jest podaż składników odżywczych. Skutkiem prawie całkowitej eliminacji węglowodanów (w praktyce – produktów zbożowych) są deficyty składników, które w tych produktach występują w znacznych ilościach. Są to zwłaszcza witaminy z grupy B, magnez oraz błonnik pokarmowy.

Ciąża to stan fizjologiczny, w którym o około 1/3 wzrasta zapotrzebowanie na węglowodany. Zatem w przypadku diety wysokotłuszczowej dysproporcja pomiędzy potrzebami organizmu w tym okresie, a rzeczywistym spożyciem węglowodanów jest jeszcze bardziej pogłębiona. Dieta ketogenna nie dostarcza także odpowiedniej ilości wapnia i witaminy D. Biorąc pod uwagę większe zapotrzebowanie kobiet ciężarnych na wiele składników odżywczych ich deficyty w organizmie będą nasilone, co może skutkować nieprawidłowym przebiegiem ciąży.

Zalecenia dotyczące suplementacji diety kobiet ciężarnych (składniki, jakie należy przyjmować w postaci preparatów i ich dawki) opracowano, biorąc pod uwagę tradycyjny (powszechny) sposób żywienia. Przyjęcie takiego modelu suplementacji w przypadku diety ketogennej może być niewystarczające, zaś ustalanie tego na własną rękę – ryzykowne. 

Dieta wysokotłuszczowa dostarcza na ogół dużej ilości nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu, ale należy podkreślić, że zależy to od doboru produktów, stanowiących źródło tłuszczu. W okresie ciąży, podobnie jak w przypadku innych składników odżywczych następuje wzrost zapotrzebowania na tłuszcze (ok. 15% w II trymestrze i 20% w III trymestrze ciąży), jednak szczególnie ważna jest nie tylko ilość, ale i rodzaj tłuszczów. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy omega 3, zwłaszcza kwas dokozaheksaenowy (DHA), są niezbędne dla prawidłowego rozwoju mózgu i narządu wzroku dziecka, dlatego w diecie kobiety ciężarnej niezbędne są tłuste ryby morskie (dwie porcje w tygodniu).

Dieta ketogenna – nadmiar tłuszczów zwierzęcych
Stosowanie diety z przewagą tłuszczów zwierzęcych (nasyconych), nad tłuszczami roślinnymi (w większości nienasyconymi), jaką na ogół charakteryzuje się dieta ketogenna, zwiększa ryzyko miażdżycy naczyń krwionośnych. W jednym z badań już 6-tygodniowe stosowanie diety ketogennej, przez zdrowe osoby dorosłe powodowało wzrost stężenia cholesterolu całkowitego i szkodliwej frakcji LDL odpowiednio o 4,7 i 10,7%. Niekorzystne efekty takiej diety to także większe prawdopodobieństwo kamicy moczowej oraz wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi, który może prowadzić do rozwoju dny moczanowej.

Żadne uznane gremium naukowe, zarówno w Polsce, jak i na świecie nie rekomenduje stosowania diety wysokotłuszczowej (niskowęglowodanowej) w żywieniu człowieka, zwłaszcza w okresie ciąży. Niekorzystne skutki takiej diety u osób z populacji ogólnej stanowią argument przeciwko próbom stosowania jej u kobiet ciężarnych. Okres ciąży nie jest czasem eksperymentowania ryzykownych zachowań zdrowotnych. Nawet jeśli w okresie 9 miesięcy nie dojdzie do zauważalnych klinicznie negatywnych skutków, nie oznacza to, że taki rodzaj żywienia nie będzie miał szkodliwego wpływu na metabolizm u dziecka i jego przyszły stan zdrowia.

Źródło: NCEŻ IŻŻ

 

Artykuły powiązane

Ta strona używa plików cookies polityka prywatności

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close