Piątek, 20 Lipca 2018 roku.

Zanieczyszczenia
w żywności

W artykule przedstawiono akty prawne obowiązujące zarówno w Unii Europejskiej, jak i w Polsce, dotyczące bezpieczeństwa żywności, co wiąże się m.in. z ochroną konsumentów przed zanieczyszczeniami, które mogą znaleźć się w produktach żywnościowych. Przedstawiono również sposoby, jak w domu zapobiegać zanieczyszczeniom bądź nawet częściowo je usuwać z żywności.

Podstawowym aktem prawnym w zakresie bezpieczeństwa żywności na poziomie Unii Europejskiej, jest rozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r., ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. UE L 31 z 1.2.2002 z późniejszymi zmianami; ostatnia – rozporządzenie Nr 652/2014 z dnia 15 maja 2014 r.).

Natomiast, podstawowym krajowym aktem prawnym w tym obszarze jest ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 149), która określa wymagania i procedury niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa żywności w zakresie wymagań zdrowotnych, wymagań dotyczących zasad higieny w przetwórstwie spożywczym oraz reguluje kwestie związane z urzędową kontrolą żywności w Polsce.

Żywność znajdująca się na rynku, musi spełniać m.in. wymagania mikrobiologiczne oraz wymagania w zakresie najwyższych dopuszczalnych poziomów substancji zanieczyszczających czy pozostałości pestycydów. W przypadku niespełnienia choćby jednego z tych wymagań, taka żywność jest środkiem spożywczym szkodliwym dla zdrowia lub życia człowieka i nie może być wprowadzona do obrotu.

Przepisy prawne dotyczące zanieczyszczeń żywności

Podstawowy akt prawny: rozporządzenie Rady Nr 315/93/EWG z dnia 8 lutego 1993 r. ustalające procedury wspólnotowe dla zanieczyszczeń w żywności (Dz. Urz. UE L 37 z 13.2.1993 z późniejszymi zmianami).

Akty prawne określające maksymalne dopuszczalne poziomy substancji zanieczyszczających i pozostałości pestycydów to:

  • rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych (Dz. Urz. UE L 364 z 20.12.2006) oraz 26 rozporządzeń zmieniających ww. rozporządzenie, wydanych w latach 2007–2016 (ostatnie: rozporządzenie Nr 2016/239 z 19 lutego 2016 r. [Dz. Urz. UE L 45 z 20.2.2016]). Przepisy te określają maksymalne poziomy metali szkodliwych dla zdrowia (kadm, ołów, rtęć), cyny i arsenu nieorganicznego, 3-monochlopropano-1, 2-diolu (3-MCPD), azotanów, cytryniny, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), dioksyn i polichlorowanych bifenyli (PCB) o działaniu podobnym do dioksyn, melaminy, ochratoksyny A, aflatoksyn (B1, M1 oraz sumy B1, B2, Gi G2), patuliny, toksyn Fusarium (deoksyniwalenol, zearalenon, toksyny T-2 + HT-2 oraz fumonizyny B+ B2), alkaloidów tropanowych, a także kwasu erukowego i przetrwalników buławinki czerwonej (sporysz);

  • rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 396/2005 z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni (Dz. Urz. UE L 70 z 16.3.2005) wraz z trzema rozporządzeniami wprowadzającymi załączniki do wymienionego rozporządzenia. W latach 2008–2017 wydano prawie 105 rozporządzeń zmieniających rozporządzenie Nr 396/2005 (ostatnie: rozporządzenie Nr 2017/983 z 9 czerwca 2017 r. [Dz. Urz. UE L 148 z 10.6.2017]). Dokumenty te określają maksymalne dopuszczalne poziomy ok. 1000 związków (pestycydy, ich metabolity i produkty rozpadu) w ponad 230 produktach roślinnych i zwierzęcych.

Akt prawny określający kryteria mikrobiologiczne to:

  • rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych (Dz. Urz. UE L 338 z 22.12.2005 z późn. zm.). Rozporządzenie to określa kryteria mikrobiologiczne dotyczące niektórych mikroorganizmów, m.in. Listeria monocytogenesSalmonellaEnterobacter sakazakii, bakterii z rodziny Enterobacteriaceae (w tym Escherichia coli, bakterii tlenowych i gronkowców koagulazo-dodatnich.

Nadzór nad bezpieczeństwem żywności w Polsce

Cała żywność, produkowana i wprowadzana do obrotu na polski rynek, powinna być bezpieczna. Na wszystkich etapach łańcucha żywnościowego („od pola do stołu”), muszą być podejmowane działania zmierzające do zapewnienia jej bezpieczeństwa. Jak wynika z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 178/2002 (Dz. Urz. UE L 31 z 1.2.2002 z poźn. zm.), całkowitą odpowiedzialność za bezpieczeństwo żywności ponosi przedsiębiorca sektora spożywczego.

Zapewnienie bezpieczeństwa żywności dostępnej na terenie naszego kraju, jest jednym z podstawowych celów systemu ochrony zdrowia, a więc działania producentów surowców i żywności, jak również jednostek administracyjnych i naukowych. Każdy konsument jest chroniony na wiele sposobów, m.in. poprzez stosowne przepisy prawne oraz system urzędowej kontroli żywności, którego głównym zadaniem jest egzekwowanie przestrzegania, na wszystkich etapach produkcji i obrotu żywności, wymagań zawartych w ustawodawstwie żywnościowym.

W Polsce, nadzór nad bezpieczeństwem żywności, sprawują organy urzędowej kontroli żywności, przede wszystkim Państwowa Inspekcja Sanitarna, która kontroluje głównie żywność pochodzenia niezwierzęcego produkowaną i importowaną oraz żywność pochodzenia zwierzęcego znajdującą się w handlu detalicznym oraz Inspekcja Weterynaryjna, do zadań której należy m.in. nadzór nad produkcją żywności pochodzenia zwierzęcego.

Oprócz działalności kontrolnej prowadzonej przez organy urzędowej kontroli, w Polsce od wielu lat prowadzone są badania monitoringowe w zakresie zawartości wybranych substancji zanieczyszczających w surowcach roślinnych i zwierzęcych oraz w żywności. Działania te również przyczyniają się do zmniejszenia ryzyka zagrożenia zdrowia konsumentów wynikającego z ewentualnego spożycia żywności o niewłaściwej jakości zdrowotnej.

Należy podkreślić, że dzięki prawidłowo prowadzonym działaniom na wszystkich etapach produkcji i obrotu produktami spożywczymi, czyli „od pola do stołu”, a także bieżącej kontroli sprawowanej przez organy urzędowej kontroli, żywność znajdująca się na polskim rynku powinna być bezpieczna dla konsumentów.

Przykładowe sposoby zapobiegania zanieczyszczaniu żywności

  1. Podejmujmy świadome decyzje kupując produkty spożywcze.

  2. Nie kupujmy żywności na zapas. Ryzykujemy, że część tego zapasu zmarnuje się.

  3. Nie kupujmy żywności niewiadomego pochodzenia! Nie dajmy się skusić znacznie niższym cenom. Pamiętajmy: „Lepiej wydać na piekarza niż na aptekarza”.

  4. Sprawdzajmy na etykietach produktów datę minimalnej trwałości i termin przydatności do spożycia. Nie jedzmy żywności przeterminowanej.

  5. Stosujmy wyłącznie naczynia oraz pojemniki przeznaczone do kontaktu z żywnością. Sprawdzajmy ich oznakowanie. Przyrządzajmy żywność zgodnie z zaleceniami producentów podanymi na opakowaniu, dotyczącymi m.in. wykorzystywanego sprzętu, czasu i temperatury obróbki termicznej.

  6. Do zamrażania lub podgrzewania żywności w mikrofalówce stosujmy naczynia i pojemniki przeznaczone wyłącznie do tego celu. Sprawdzajmy ich oznakowanie.

  7. Myjmy i obierajmy starannie owoce i warzywa. Możemy wtedy usunąć część zanieczyszczeń znajdujących się na ich powierzchni bądź tuż pod skórką.

  8. Nie zanieczyszczajmy środowiska, bo jego stan w znacznym stopniu wpływa na to, co jemy.

  9. Nie wyrzucajmy śmieci gdzie popadnie. Zutylizowane we właściwy sposób śmieci, to korzyść dla nas wszystkich – nie tylko zdrowsza żywność, ale również środowisko. 

Źródło: IŻŻ NCEŻ/mgr inż. Iwona Gielecińska

 

Artykuły powiązane

  • Nowe akty prawne UENowe akty prawne UE W dniu 26.01.2018 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nr L22, opublikowane zostały następujące akty […]
  • Większa kontrola produktów ekoWiększa kontrola produktów eko Parlament Europejski będzie debatować nad nowymi przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego. Eksperci z Brukseli zapowiadają […]
  • Zmiany na rynku ekożywnościZmiany na rynku ekożywności Od 2021 roku w kraju będą obowiązywać nowe zasady dotyczące ekożywności. To efekt reformy systemu rolnictwa ekologicznego na […]
  • Dymek pod lupąDymek pod lupą Producenci wędzonek na razie mogą być spokojni. Do końca sierpnia w Polsce nie będzie ograniczone odstępstwo od unijnych wymagań w […]
  • Aflatoksyny<br> w żywnościAflatoksyny
    w żywności
    O tym, że spleśniała żywność nie nadaje się do jedzenia, wie każdy z nas. Ale czy zdajemy sobie sprawę, jak wielkie ryzyko […]
  • Zmiany<br> dla gospodarstw ekologicznychZmiany
    dla gospodarstw ekologicznych
    Zmiana przepisów dotyczących działania "Rolnictwo ekologiczne" PROW 2014-2020. Zostało ogłoszone rozporządzenie […]
  • Konferencja “Jakość<br> i bezpieczeństwo żywności”Konferencja “Jakość
    i bezpieczeństwo żywności”
    20 maja obchodzony jest Dzień Normalizacji Polskiej. Z tej okazji Polski Komitet Normalizacyjny corocznie organizuje […]
  • Oznakowanie żywności ekologicznejOznakowanie żywności ekologicznej Przedstawiciele państw unijnych reprezentowani w specjalnej komisji ds. rolnictwa, potwierdzili w Brukseli porozumienie w sprawie […]

Ta strona używa plików cookies polityka prywatności

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close