Środa, 14 Listopada 2018 roku.

Na łąkę po zdrowie

Niekonwencjonalne metody leczenia były znane od wieków. Niektóre z dawnych receptur, jak syrop
z mniszka lekarskiego, stosowane są do dzisiaj. Tradycję zbierania mleczu na łąkach, powszechnie uznawanego za chwast, kultywują panie z kół gospodyń, ale z dobrodziejstwa działania tej rośliny możemy korzystać na co dzień w kuchni. Tym bardziej, że nastała moda na wiejskie, zielne ogródki.

Mniszek lekarski, zwany mleczem, żabim kwiatem, dmuchawcem, brodawnikiem, popią główką, męską stałością, wilczym zębem, wolim okiem, gołębim grochem, mlecznicą i hetmańską buławą, zwykle rośnie na łąkach, miedzach, nieużytkach i polach. Występuje w Europie i Azji, a także w obu Amerykach. W naszym kraju nie ma chyba człowieka, który nie wiedziałby, jak wygląda ta roślina. Z jednej strony jest pospolita, z drugiej strony, jej właściwości ciągle są przez wielu odkrywane. Gdy łąki zabarwiają się na żółto, czyli w maju, to znak, że czas wyruszyć w teren – tak jak wiejskie gospodynie, z koszem po zdrowie. Pierwsze wzmianki na temat syropu
z mniszka pojawiły się już w XII wieku. Warto jednak wykorzystywać dawną wiedzę o mniszku współcześnie, jak robią to panie z KGW.

– Najlepiej zbierać mniszek w słoneczne dni, ponieważ właśnie wtedy ustawiają główki w kierunku słońca. Trzeba wybierać te najbardziej rozwinięte mlecze, bo to one mają najwięcej smaku i aromatu – doradza Jolanta Nowak
z Koła Gospodyń Wiejskich z Bronisławia (woj. kujawsko-pomorskie).

Zerwane kwiaty, po umyciu i osuszeniu, trzeba zalać między innymi wodą i cukrem. Wywar zamienia się wtedy
w klarowny, przejrzysty płyn syrop o bursztynowej barwie, konsystencji i smaku przypominającym miód. Syrop ma słodki smak z lekko gorzkawym posmakiem i słodkawy zapach, zawiera witaminy A i B2. J. Fourier-Rosset
w książce „Z kuchni świętej Hildegardy” pisze: „Wywar z gotowanych kwiatów mniszka po dodaniu dużej ilości cukru zmienia się w syrop o barwie, konsystencji i smaku zbliżonym do miodu, tzw. miodek majowy”.

W literaturze polskiej często występują herbatki, wyciągi, nalewki, a wśród wielu specyfików – również syropy –
o gęstej konsystencji, z dużą zawartością cukru, nadającą im długą przydatność do spożycia. Bogate tradycje ludności wiejskiej i nierozerwalnie z nimi związane wierzenia, a także techniki lecznicze o charakterze magiczno-religijnym, stanowią jedną z najstarszych i najbardziej znaczących części wiedzy ludowej na temat otaczającego świata i przyrody. Ze względu na niepiśmienność ludności wiejskiej, nierzadko zapisy receptur sporządzane były przez badaczy na podstawie podań ustnych przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Duże znaczenie przypisuje się historycznym uwarunkowaniom Polski, gdzie istotną rolę odegrało ziołolecznictwo Rusi i Niemiec. Niektóre z dawnych receptur, jak na syrop z mniszka lekarskiego, stosowane są do dzisiaj. Mniszkowi lekarskiemu (Taraxacum officinale), trudno przypisać historię pochodzenia i tradycje, podobnie jak syropowi
z mniszka lekarskiego trudno przypisać związek z jakimkolwiek regionem Polski. Można odnaleźć informacje na temat stosowania tej rośliny do wyrobu syropu w rejonie beskidzkim, w Górach Świętokrzyskich, w okolicach Koszalina oraz w gminie Dobre na Kujawach i Pomorzu.

– Mniszek dobrze wpływa na drogi oddechowe, gardło, jest wspaniałym lekiem na kaszel i katar! To również świetny środek na problemy żołądkowe, oczyszcza i wzmacnia krew, leczy nawet reumatyzm! – wylicza zalety regionalnego produktu Czesława Markowska z KGW Bronisław.

Zastosowanie mniszka lekarskiego i jego właściwości lecznicze zostały opisane w literaturze i potwierdzone badaniami. Elżbieta Szot-Radziszewska w „Sekretach ziół: wiedza ludowa, magia, obrzędy, leczenie” (Warszawa 2005, Wydawnictwo TRIO) pisze: Mniszek lekarski, mlecz, dmuchawiec, mlic – z kwiatów sporządzają „miód na wątrobę” – pięćset kwiatków zasypują cukrem (pół kilograma), dodają pół litra wody i cytryny (pół kilograma), gotują i zalewają w słoiki, stosują według ściśle określonych dawek; z kwiatów sporządzają też syrop i piją „na przeziębienia i przy kaszlu” – kwiatki zasypane cukrem stawiają na słońcu; inny przepis na syrop – pięćset kwiatków zasypać cukrem, dodać wody i postawić na dwadzieścia cztery godziny, następnie wycisnąć mlecz
i gotować trzy godziny; suszą ziele urwane przy samym korzeniu, napar piją przy nadciśnieniu i na wzmocnienie organizmu. (…) w Piaseckiej parafii tak rok to się chłop wylicył mlicem, co już wcale nie widział (Ochrymowicz 1900, s. 333).”

Mniszek lekarski jest bogaty w witaminy i składniki mineralne, przez co warto wykorzystać go w kuchni. Można zrobić z niego nie tylko syrop, ale także wino mniszkowe, nalewki, zupy, a nawet koktajle. Doskonale nadaje się również na sałatkę. Jadalne są zarówno płatki jego kwiatów, jak i młode listki. Roślinę wykorzystuje się jako główny składnik dania, ale także jego uzupełnienie.

Mniszek kwitnie wiosną, od kwietnia do lipca oraz po raz drugi – jesienią.

Choć cała roślina wykazuje właściwości oczyszczające organizm człowieka z toksyn i złogów oraz wzmacniające, to na szczególne uznanie zasługują jej korzenie i łodygi, które są najczęściej wykorzystywane do produkcji naturalnych preparatów leczniczych. Ziołolecznictwo wykorzystuje przede wszystkim oczyszczające działanie mniszka lekarskiego. Wyciągi z mleczu występują w lekach na schorzenia trzustki, nerek, wątroby oraz preparatach obniżających poziom cukru we krwi. Preparaty z korzenia mniszka posiadają również łagodne właściwości przeczyszczające oraz przyśpieszają regenerację uszkodzonych tkanek. Z kolei napary z kwiatów mniszka regulują pracę jajników i cykli miesiączkowych, dzięki obecności prowitaminy A, flawonoidów i kwasu foliowego.

Źródło:
1. Scott-Moncrieff Ch., ABC witamin, naturalne źródła niezbędnych składników odżywczych, Świat Książki, Warszawa 2005

2. Skarżyński A., Magia ziół, wydawnictwo Alfa, Warszawa 1991

3. Szymanderska H., Z łąki na talerz, Świat Książki, Warszawa 2015

4. Bebłowska B., Guzowska J., Rośliny lecznicze opis, zbiór, zastosowanie. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1987

5. minrol.gov.pl

Maria Sikorska
zywnosc.com.pl
© Materiał chroniony prawem autorskim –  regulamin

Artykuły powiązane

Ta strona używa plików cookies polityka prywatności

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close